سرطان سینه سه گانه منفی یکی از انواع تهاجمی سرطان پستان است که سلولهای سرطانی آن فاقد سه گیرنده مهم هورمونی و پروتئینی هستند. به همین دلیل، برخی درمانهای رایج سرطان پستان در این بیماران اثربخشی کمتری دارند و انتخاب روش درمان نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصص پستان، انکولوژیست و تیم درمانی است. اگر شما یا یکی از اعضای خانواده با علائم مشکوک پستان مواجه شدهاید یا به تازگی این تشخیص را دریافت کردهاید، آگاهی از ویژگیهای این بیماری میتواند به تصمیمگیری بهتر و شروع سریعتر درمان کمک کند.
سرطان سینه سه گانه منفی چیست؟
سرطان سینه سه گانه منفی (Triple Negative Breast Cancer یا TNBC) نوعی سرطان پستان است که در آزمایشهای آسیبشناسی، سلولهای سرطانی آن فاقد سه گیرنده اصلی شامل گیرنده استروژن (ER)، گیرنده پروژسترون (PR) و گیرنده HER2 هستند.
این سه گیرنده در بسیاری از سرطانهای پستان نقش مهمی در رشد سلولهای سرطانی دارند. زمانی که تومور فاقد این گیرندهها باشد، امکان استفاده از برخی درمانهای هدفمند هورمونی یا ضد HER2 وجود ندارد و پزشک باید از سایر روشهای درمانی بهره بگیرد.
سرطان پستان سه گانه منفی حدود 10 تا 20 درصد از کل سرطانهای پستان را تشکیل میدهد و در برخی بیماران رشد سریعتری نسبت به انواع دیگر سرطان سینه دارد. البته پیشرفتهای قابل توجه در حوزه شیمیدرمانی، ایمونوتراپی و درمانهای هدفمند باعث بهبود نتایج درمانی در سالهای اخیر شده است.
چرا به آن سه گانه منفی گفته می شود؟
اصطلاح «سه گانه منفی» به این دلیل استفاده میشود که سلولهای سرطانی در آزمایش ایمونوهیستوشیمی نسبت به سه شاخص زیر پاسخ منفی نشان میدهند:
- گیرنده استروژن (ER)
- گیرنده پروژسترون (PR)
- پروتئین HER2
در نتیجه، درمانهایی که بر پایه مهار این گیرندهها طراحی شدهاند معمولاً در این نوع سرطان کاربرد ندارند و برنامه درمانی بر اساس ویژگیهای اختصاصی تومور تنظیم میشود.
اطلاعات پزشکی>>> همه چیز درباره گرید و درجه بندی سرطان سینه
علت ابتلا به سرطان پستان سه گانه منفی
مانند بسیاری از سرطانها، علت دقیق ایجاد سرطان سینه سه گانه منفی همیشه مشخص نیست؛ اما عوامل متعددی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
جهشهای ژنتیکی به ویژه BRCA1
یکی از مهمترین عوامل خطر، وجود جهش در ژن BRCA1 است. این ژن در حالت طبیعی به ترمیم آسیبهای DNA کمک میکند. هنگامی که عملکرد آن مختل شود، احتمال ایجاد سرطان پستان و تخمدان افزایش مییابد.
بسیاری از زنان مبتلا به جهش BRCA1 در صورت ابتلا به سرطان پستان، با نوع سه گانه منفی مواجه میشوند.
سابقه خانوادگی سرطان پستان
وجود چندین مورد سرطان پستان یا تخمدان در بستگان درجه یک میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد. در این شرایط مشاوره ژنتیک و انجام آزمایشهای تکمیلی ممکن است توصیه شود.
سن پایینتر در زمان ابتلا
برخلاف برخی انواع سرطان پستان که بیشتر در سنین بالاتر مشاهده میشوند، سرطان سه گانه منفی در زنان جوانتر نیز دیده میشود و گاهی قبل از 50 سالگی تشخیص داده میشود.
عوامل نژادی و ژنتیکی
مطالعات نشان دادهاند که در برخی گروههای نژادی و جمعیتهای خاص، میزان بروز این سرطان بیشتر است. این موضوع احتمالاً به تفاوتهای ژنتیکی و محیطی مرتبط است.
تغییرات مولکولی سلولهای پستان
در برخی بیماران بدون سابقه خانوادگی یا جهش شناخته شده، تغییرات ژنتیکی و مولکولی اکتسابی در سلولهای پستان منجر به شکلگیری تومور سه گانه منفی میشود.
علائم سرطان سینه سه گانه منفی
علائم سرطان سینه سه گانه منفی میتواند مشابه سایر انواع سرطان پستان باشد. هرگونه تغییر جدید در پستان باید توسط متخصص پستان بررسی شود.
وجود توده در پستان
شایعترین علامت، لمس تودهای جدید در بافت پستان است. این توده معمولاً سفت بوده و به مرور زمان بزرگتر میشود.
برای مثال، بسیاری از بیماران ابتدا هنگام استحمام یا معاینه شخصی متوجه یک برجستگی غیرعادی میشوند که قبلاً وجود نداشته است.
تغییر در اندازه یا شکل پستان
بزرگ شدن یک پستان، تغییر تقارن یا ایجاد برجستگی جدید میتواند نشانهای از رشد تومور باشد.
فرورفتگی یا کشیده شدن پوست
گاهی رشد تومور باعث کشیده شدن پوست روی پستان شده و ظاهری شبیه پوست پرتقال ایجاد میکند.
تغییرات نوک پستان
فرورفتگی نوک پستان، تغییر موقعیت آن یا ترشحات غیرطبیعی میتواند نیازمند بررسی تخصصی باشد.
درد یا حساسیت غیرمعمول
اگرچه بسیاری از سرطانهای پستان بدون درد هستند، اما برخی بیماران درد موضعی یا احساس فشار در ناحیه درگیر را گزارش میکنند.
تورم غدد لنفاوی زیر بغل
گسترش بیماری به غدد لنفاوی ممکن است موجب ایجاد توده یا تورم در ناحیه زیر بغل شود.
چه افرادی بیشتر در خطر ابتلا به سرطان سینه سه گانه منفی قرار دارد؟
برخی افراد نسبت به جمعیت عمومی در معرض خطر بیشتری قرار دارند:
- زنان دارای جهش BRCA1
- افراد با سابقه خانوادگی قوی سرطان پستان یا تخمدان،
- زنان جوانتر و در سنین باروری
- افرادی که قبلاً سابقه سرطان پستان داشتهاند
- کسانی که دارای برخی سندرمهای ارثی مرتبط با سرطان هستند.
البته باید توجه داشت که وجود عامل خطر به معنای ابتلای قطعی نیست و بسیاری از مبتلایان هیچ عامل خطر شناختهشدهای ندارند.
آیا سرطان سینه سه گانه منفی خطرناک است؟
یکی از رایجترین سوالات بیماران این است که آیا این نوع سرطان خطرناکتر از سایر انواع سرطان پستان است؟
سرطان پستان سه گانه منفی معمولاً رشد سریعتر و احتمال عود بیشتری در سالهای ابتدایی پس از درمان دارد. همچنین گزینههای درمان هورمونی در آن قابل استفاده نیستند.
با این حال، میزان خطر و پیشآگهی بیماری به عوامل متعددی از جمله اندازه تومور، درگیری غدد لنفاوی، مرحله بیماری، پاسخ به درمان و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
امروزه با تشخیص زودهنگام و استفاده از درمانهای نوین، بسیاری از بیماران نتایج درمانی مطلوبی کسب میکنند. بنابراین تشخیص این بیماری به معنای از دست رفتن امید به درمان نیست.
روش های تشخیص سرطان سه گانه منفی
تشخیص دقیق نیازمند ترکیبی از معاینه بالینی، تصویربرداری و بررسیهای پاتولوژیک است.
معاینه تخصصی پستان
پزشک اندازه، محل توده، وضعیت پوست و غدد لنفاوی را ارزیابی میکند.
ماموگرافی
ماموگرافی یکی از مهمترین روشهای تصویربرداری برای شناسایی ضایعات مشکوک پستان محسوب میشود.
سن مناسب برای ماموگرافی بستگی به سابقه خانوادگی و بیماری های فرد دارد. در شرایط عادی معمولا از حدود 40 سالگی لازم است بانوان این تست را انجام دهند.
سونوگرافی پستان
سونوگرافی به ویژه در زنان جوان و افرادی که بافت پستان متراکم دارند کمککننده است.
MRI پستان
در برخی بیماران برای بررسی گستردگی بیماری یا برنامهریزی جراحی از MRI استفاده میشود.
نمونه برداری یا بیوپسی
تشخیص قطعی سرطان تنها از طریق نمونهبرداری امکانپذیر است. نمونه بافتی در آزمایشگاه بررسی میشود تا نوع سرطان مشخص شود.
آزمایش گیرنده های تومور
پس از تایید سرطان، آزمایشهای ایمونوهیستوشیمی انجام میشود تا وضعیت ER، PR و HER2 تعیین گردد. منفی بودن هر سه شاخص، تشخیص سرطان سینه سه گانه منفی را تایید میکند.
درمان سرطان سینه سه گانه منفی
درمان سرطان سینه سه گانه منفی بر اساس مرحله بیماری، اندازه تومور، وضعیت غدد لنفاوی، ویژگیهای مولکولی و شرایط بیمار تعیین میشود.
جراحی
جراحی یکی از ارکان اصلی درمان است. در برخی بیماران فقط توده سرطانی همراه با حاشیه ایمن برداشته میشود (لامپکتومی) و در برخی دیگر ممکن است نیاز به برداشت کامل پستان (ماستکتومی) وجود داشته باشد.
بررسی و درمان غدد لنفاوی
در حین جراحی ممکن است غدد لنفاوی نگهبان یا غدد زیر بغل نیز بررسی شوند تا میزان انتشار بیماری مشخص شود.
شیمی درمانی
شیمیدرمانی مهمترین درمان سیستمیک در بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان سه گانه منفی محسوب میشود.
گاهی قبل از جراحی برای کوچک کردن تومور انجام میشود که به آن درمان نئوادجوانت گفته میشود. در موارد دیگر پس از جراحی برای کاهش احتمال عود استفاده میشود.
پرتودرمانی
رادیوتراپی میتواند سلولهای سرطانی باقیمانده در ناحیه پستان یا دیواره قفسه سینه را از بین ببرد و احتمال عود موضعی را کاهش دهد.
تصمیمگیری درباره نیاز به پرتودرمانی به نوع جراحی، اندازه تومور و وضعیت غدد لنفاوی بستگی دارد.
ایمونوتراپی
در سالهای اخیر برخی داروهای ایمونوتراپی در بیماران منتخب مبتلا به سرطان سینه سه گانه منفی نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند.
این داروها با فعال کردن سیستم ایمنی بدن به شناسایی و تخریب سلولهای سرطانی کمک میکنند.
درمان های هدفمند
در بیماران دارای جهش BRCA، برخی داروهای هدفمند مانند مهارکنندههای PARP ممکن است توسط انکولوژیست تجویز شوند.
پیگیری پس از درمان
پس از اتمام درمان، ویزیتهای منظم، معاینات دورهای و انجام تصویربرداریهای مورد نیاز اهمیت زیادی دارد.
بخش مهمی از موفقیت درمان به پیگیری دقیق توصیههای تیم پزشکی وابسته است.
